Alles stroomt

Samenvatting: Alles stroomt (zoals op de achterkaft)

Herakleitos van Efeze was de eerste echte filosoof van het Westen. Hij werd de vader van de dialectiek door uitspraken als: 'Alles stroomt', 'Strijd is de vader van allen' en 'De weg naar boven en naar beneden is één en dezelfde.' In zijn denken staat de beweeglijkheid van dingen en woorden centraal. Raadselachtigheid is het kenmerk van zijn stijl. Rond 500 v.Chr. bracht Herakleitos zijn voltooide handschrift naar het heiligdom van Artemis. Anderhalve eeuw later ging zijn levenswerk verloren bij de brand van de tempel. Slechts in citaten van anderen bleef het voortbestaan. De duistere spreuken verleidden tot talloze interpretaties. Filosofen als Plato, Aristoteles, Hegel, Nietzsche en Heidegger lazen ze gefascineerd. Dichters als Goethe, T.S. Eliot, Jorge Luis Borges, Hans Faverey en Hugo Claus werden erdoor geïnspireerd. Deze nieuwe uitgave bevat de Griekse tekst en een Nederlandse vertaling. In een commentaar licht meestervertaler Paul Claes de tekst en de context van elk fragment accuraat toe. Telkens gaat hij na hoe deze paradoxale ideeën zijn blijven voortleven bij antieke en moderne denkers en dichters. Iedere tijd schept zijn eigen Herakleitos.

NBD|Biblion recensie

Mooi uitgegeven volledige vertaling van de resterende fragmenten van de voor-socratische filosoof Herakleitos, die vooral bekend is van zijn Panta rhei = alles stroomt. Herakleitos stond in de Oudheid al bekend als duister. Veel fragmenten zijn 'doordenkers', die zich prima lenen voor verdere bespiegelingen. Als voorloper van de dialectiek toonde hij eenheid in verscheidenheid - in tegenstelling tot de hoofdlijn van de westerse (aristotelisch bepaalde) rechtlijnige logica. Nietzsche was een groot bewonderaar van hem. Na een inleiding, waarin de vertaler zijn werk als een soort filosofische archeologie betitelt, volgen de fragmenten in het origineel en in een heldere vertaling, toegelicht qua herkomst en inhoud. Iedere periode schept zijn eigen beeld van Herakleitos. Opvallend is hoeveel citaten bij vroegchristelijke schrijvers vandaan komen. Bij vele volgen ook een of meer citaten uit latere literatuur, vooral poëzie, om te tonen hoe Herakleitos heeft doorgewerkt. Een unieke uitgave van hoge kwaliteit: de fragmenten gaan echt leven. De vertaler Paul Claes heeft in 1996 de Martinus-Nijhoffprijs ontvangen.
Gerrit Berveling (NBD|Biblion recensie)