Balk en splinter

Samenvatting: Balk en splinter (zoals op de achterkaft)

Geen religieuze tekst is zo wereldwijd bekend als de Bergrede.
De Russische schrijver Tolstoj meende zelfs dat juist in de Bergrede het christendom zuiver aan het woord kwam: pacifistisch, met open oog voor de armen, bereid tot belangeloze inzet voor de naaste en onbezorgd als de bloemen op het veld. Gandhi sloeg eens de Bijbel open, natuurlijk precies bij de Bergrede, en zei tegen de Engelse Lord Irwin: 'Als we zo leven, zijn de problemen opgelost, niet alleen in onze beide landen maar in heel de wereld!'
De universele ethische oriëntatie van de Bergrede is algemeen bekend, maar geldt dit ook voor de joodse achtergronden? Dat kon wel eens tegenvallen. Nogal wat studies willen juist aantonen dat de Bergrede het jodendom telkens weer overstijgt.
In deze studie maakt Marcus van Loopik korte metten met deze gedachte. Hij laat overtuigend zien hoe de Bergrede schatplichtig is aan leer en leven van joodse wijzen. Hij doet dat met een verbluffende kennis van allerhande joodse bronnen: de Rollen van de Dode Zee, apocriefe literatuur en natuurlijk de oceaan van de Talmoed en de Midrasj. De auteur schroomt kritiek niet. Wat is liefde voor de vijand? Kan dat eigenlijk wel, of leidt dit tot een capitulatie voor het kwaad? Marcus van Loopik wil de Bergrede niet van haar unieke karakter beroven, maar wel een negatieve vorm van theologie bestrijden, waarin men de ethische leer van de Bergrede als lichtend voorbeeld doet afsteken tegen de donkere achtergrond van het jodendom.

NBD|Biblion recensie

In het Nieuwe Testament is de Bergrede, verwoord in het evangelie van Matteüs 5-7 en in Lucas 6:17-49, een van de bekendste teksten. Ook wordt de rede gezien als dé tekst waarin de regels en normen van het christendom worden ontvouwd. Mede hierdoor is de tekst in de traditie vaak anti-joods gelezen of, erger nog, werd het christendom als superieur beschouwd ten opzichte van het jodendom. Het is ronduit verheugend, dat de joodse auteur in deze uitvoerige studie de Bergrede zeer grondig analyseert en daarbij aantoont, dat de tekst aansluit bij het rabbijnse gedachtegoed van Jezus' tijd. In een heldere en goed leesbare stijl met veel rabbijnse citaten en verhalen betoogt de schrijver, dat Jezus met zijn leer in de traditie van Mozes en de profeten staat. De Bergrede wordt aldus op overtuigende wijze ingebed in de joodse traditie van rabbijnen en schriftgeleerden. Bovenal wordt aangetoond, dat Jezus geen nieuwe godsdienst wilde stichten, maar dat het hem te doen was om de authentieke leer van de joodse wet. Een zeer belangrijke studie voor de dialoog jodendom-christendom. Met eindnoten en een literatuuropgave. Verzorgde uitgave in gebonden uitvoering met leeslint.
W.H.J. van Stiphout (NBD|Biblion recensie)