Dageraad

Samenvatting: Dageraad (zoals op de achterkaft)

Ons taalvermogen ligt ons van al onze eigenschappen het naast aan het hart. We zijn taal, een mens zonder taal - dat is iets heel anders dan iemand zonder spraak - kunnen we ons nauwelijks voorstellen. Taal maakte de hele menselijke beschaving mogelijk, en is ook nog eens het opvallendste verschil tussen ons en alle dieren.
Toch is het ontstaan van dat allesbepalende taalvermogen een mysterie, zo onbenaderbaar dat het in kringen van taalkundigen ruim een eeuw lang taboe bleef. Pas gedurende de laatste tien jaar komt daar heel voorzichtig wat verandering in.

Uitdagende evolutionaire visie op het ontstaan van het menselijk taalvermogen

In _Dageraad_ laat taalkundige Rik Smits zien hoe ons taalvermogen in de evolutie ontstaan moet zijn. Anders dan we gewoonlijk aannemen, is het niet ontstaan als communicatiemiddel, hoewel het dat daarna wel werd. Taal zoals wij dat kennen is ook veel jonger dan we denken, niet meer dan tien- tot vijftienduizend jaar. Het ontstaan ervan was de aftrap voor de ontwikkeling van alles wat wij nu cultuur noemen, en zette in onze geest een verhelderingsproces in gang dat nog altijd lijkt door te gaan.

NBD|Biblion recensie

In dit boek zet de auteur, in zijn hoedanigheid van taalkundige en wetenschapsjournalist, gedetailleerd uiteen in welke opzichten het vermogen om taal te gebruiken de mens fundamenteel onderscheidt van het dier. Belangrijk was de ontwikkeling bij de mens van een onafhankelijke binnenwereld, die zich los kan maken van de louter fysieke indrukken van de buitenwereld. Zo kwam er plaats voor intelligentie, creativiteit en vrije wil. Wanneer precies een volwaardig taalvermogen zich had ontwikkeld, valt moeilijk te zeggen, maar het lijkt wel zeker dat daar zonder de meer georganiseerde gemeenschap van de vroege landbouwers niet had kunnen bestaan. Het boek boeit door zijn veelheid aan fysiologische en cultuurhistorische details. Zo wordt uitgebreid stilgestaan bij pogingen om dieren taal te leren, bij de aard van de menselijke binnenwereld, en bij de werking van de zintuigen en hersenfuncties. Veel aandacht wordt ook geschonken aan de ontwakende vaardigheden van de vroege mensenrassen, zichtbaar in de rotstekeningen van de Cro-magnons en de eerste primitieve beeldjes. Zo wordt een breed panorama geschilderd, waarin de eigenlijke taalkunde slechts weinig ruimte inneemt. Toegankelijk voor een vrij breed publiek.
Drs. J. Posthumus (NBD|Biblion recensie)