De mierenmens

Samenvatting: De mierenmens (zoals op de achterkaft)

Niets wijst erop dat de evolutie het ontstaan van de mens als doel heeft gehad. En niets wijst erop dat het leven draait om één enkel individu. Hoe komt het dan dat we onszelf toch zo belangrijk, zo uniek vinden? Hoewel de gedragingen van groepen mensen structureel gelijkenis vertonen met wat wel een superorganisme is genoemd, is ieder individueel lid van zo'n groep er stellig van overtuigd dat hij zich beweegt met volledige controle over zijn eigen gedachten, eigen handelingen, en eigen gevoelens. Over deze ietwat ongemakkelijke paradox gaat De mierenmens. Vanuit een oorspronkelijke verwondering voert Jelle Reumer ons langs de gebeurtenissen van onze tijd, waarin een tot in het absurde doorgevoerde individualisering samen lijkt te vallen met een bijna dwangmatig groepsgedrag dat doet denken aan een school vissen of een zwerm spreeuwen.

NBD|Biblion recensie

De auteur, onder meer bijzonder hoogleraar paleontologie, laat de lezer kennismaken met zijn evolutieparadox. Aan de hand van diverse voorbeelden en bestaande theorieën wordt de lezer geconfronteerd met het fenomeen dat er wel degelijk veel analogieën zijn tussen mens en dier. Zijn wij nou echt zo uniek en gedragen we ons dusdanig volgens onze vrije wil of zijn we onbewust deel van een groter geheel en handelen we ook daarnaar? Aan de hand van diverse stellingen en verwijzingen naar de praktijk wordt de lezer geconfronteerd met een aantal opzienbarende feiten. De mensheid wordt onder meer vergeleken met een termietennest, waarbij verschillende groepen termieten gezamenlijk opereren als een organisme of een school haringen die in geval van een plotselinge situatie uit elkaar zwemt (vlucht) om later weer als een school verder te zwemmen. Reumer trekt analogieën met vormen van menselijk gedrag. Het belang dat de mens als individu aan zichzelf geeft, komt hierdoor in een heel ander daglicht te staan. Dit boek geeft stof tot nadenken en laat zien dat wij in een aantal aspecten van ons gedrag niet echt veel verschillen van de dieren om ons heen.
Drs. Can Kumru (NBD|Biblion recensie)