Geleerdheids zetel, Hollands Roem!

Samenvatting: Geleerdheids zetel, Hollands Roem! (zoals op de achterkaft)

`Geleerdheids zetel, Hollands roem! Zo noemde Willem Bilderdijk de Sleutelstad in zijn gedicht `Afscheid aan Leyden' uit 1827. Het was een treffende typering. Leiden was tussen 1760 en 1860 een broedplaats van culturele activiteiten. Als literair centrum wist het nationaal de aandacht te trekken. Na de culturele bloeiperiode van de late zestiende en vroege zeventiende eeuw was de stad een minder prominente plaats gaan innemen, maar in de tweede helft van de achttiende eeuw vond er een heropleving plaats. Dat was mede te danken aan de oprichting van twee belangrijke literaire genootschappen: de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde en Kunst wordt door arbeid verkreegen. Tot in de tweede helft van de negentiende eeuw nam Leiden opnieuw een sleutelpositie in. Naast Bilderdijk woonden en werkten in de stad ook andere bekende auteurs, zoals Nicolaas Beets (Hildebrand), Johannes Kneppelhout (Klikspaan) en François HaverSchmidt (Piet Paaltjens). Bovendien was er een breed scala aan dichtgenootschappen, leesgezelschappen en leesbibliotheken. Ook de Schouwburg, de vele boekverkopers en de tijdschriften droegen bij aan dit literaire klimaat. In deze roerige tijd vervulde de literatuur een sociale functie. Dit boek laat zien hoezeer de letterkunde verweven was met historische gebeurtenissen zoals de strijd tussen patriotten en prinsgezinden, de buskruitramp, de Belgische Opstand en de revolutie van 1848, en het zoeken naar nationale eenheid en identiteit. Tegelijkertijd schetst het boek een levendig beeld van het literaire leven in een Hollandse provinciestad

NBD|Biblion recensie

In dit lijvige proefschrift analyseert de neerlandicus Rick Honings het Leidse literaire leven met behulp van criteria ontleend aan de literatuursocioloog Pierre Bourdieu. Hij structureert de periode 1760-1860 in vier onderdelen die op hun beurt allemaal vergelijkbaar worden opgebouwd. Achtereenvolgens gaat het om de periode 1760-1795, die zich kenmerkt door de pennenstrijd tussen patriotten en Prinsgezinden met als boegbeelden enerzijds Pieter Vreede en anderzijds Johannes Le Francq van Berkhey. De periode 1795-1813, onder het Franse bewind met de kruitramp van 1807 die leidde tot een literaire uitbarsting. De periode 1813-1833, met de regering van Willem I en de Belgische Opstand, die leidde tot een explosie van literaire vaderlandsliefde. En ten slotte de periode 1833-1860, waarin het liberalisme doorbreekt (in 1848 de grondwet wordt afgekondigd) en het Leidse genootschapsleven meer politiek bewust raakte. Het boek bevat een indrukwekkend notenapparaat en dito bibliografie. Het is verlucht met veel zwart-witafbeeldingen en toegankelijk door middel van een personenregister.
Karel Bostoen (NBD|Biblion recensie)