Het paard in onze taal

Samenvatting: Het paard in onze taal (zoals op de achterkaft)

Het paard maakte zo'n honderd jaar geleden een belangrijk deel uit van ons dagelijkse leven. Het was een van de snelste manieren om je te vervoeren. De auto was nog maar net uitgevonden en enkel voor rijke waaghalzen weggelegd. Geen wonder dat de taal van toen doorspekt was met woorden die aan het paard waren verbonden. Er zijn nog volop woorden die een nauwe band met de paardenwereld hebben en nu voor heel andere zaken worden gebruikt. Wie een auto heeft, heeft ook een dashboard met allerleid interessante meters en klokken. Dat woord dashboard komt uit die paardenwereld. Het is de openstaande plank die de voerman tegen door paardenhoeven opspattende kluiten en stenen moest beschermen. Een goede Nederlandse vertaling is spatbord. Maar het staat een beetje raar om te zeggen dat je een spatbord hebt met toerenteller en snelheidsmeter.
Zo zijn er nog veel meer paardensporen te vinden in onze taal, al beseffen we dat vaak niet meer. Natuurlijk, een woord als ruiterlijk is snel te herkennen, maar dat geldt minder voor woorden als vedette en jakkeren. Soms zijn woorden ook uit het dagelijkse leven verdwenen. Hoe werd vroeger een ADHD-paard genoemd? Er bestaan veel meer uitdrukkingen en woorden waarbij je niet op het eerste gezicht aan de ruiterij zal denken. Dit soort woorden zijn opgediept en worden hier afgestoft.
De geschiedenis van het paard in onze taal is rijk en vermakelijk voor eenieder die van paarden of van taal houdt. Beschouw deze bundel als een eresaluut aan het edele dier dat de mens van extra benen heeft voorzien.

NBD|Biblion recensie

Collignon, ruiter en tot 2001 o.m. hoofdredacteur van Teletekst, voegt met dit werkje een zeer informatief boekje toe aan zijn veel geprezen boekjes over taal als 'Het woordreservaat' (2004). De schrijver behandelt Nederlandse woorden en uitdrukkingen uit de paardenwereld. Hij gaat achtereenvolgens in op de vele benamingen van het paard, zoekt naar verstopte en verloren paardentaal en geeft een opsomming van de spreekwoorden, gezegdes en uitdrukkingen. Elk lemma krijgt een toelichting. Bij de spreekwoorden, gezegdes en uitdrukkingen onderscheidt hij verschillende motieven, zoals het motief van het huwelijksgenot en ander gerief, dat van het noodlot en het onvermijdelijke, van motieven die aan stand en sociale verschillen refereren en die waarin het paard met het werk en met het aardse slijk in verband gebracht worden. Collignon raadpleegde ook oudere literatuur en vond hierin soms kostelijke, maar helaas vergeten voorbeelden. Met literatuuropgave en het zeer nuttige alfabetische register van trefwoorden. Een informatief boekje voor paarden- en taalliefhebbers.
Gerard Oevering (NBD|Biblion recensie)