Niets cadeau

Samenvatting: Niets cadeau (zoals op de achterkaft)

Hoewel Socrates het als de belangrijkste opdracht in het leven van een mens beschouwde de psuchè te leren kennen, is de ziel tegenwoordig uit het wetenschappelijke en het filosofische discours verdwenen. Daar staat tegenover dat de omgangstaal het woord nog onverminderd koestert. Sterker nog, zij duldt geen equivalenten naast uitdrukkingen als ‘iemand op de ziel trappen’ of ‘met je ziel bloot moeten’.
In dit filosofische essay breekt Gerard Visser een lans voor de ziel. Hij gaat uit van de hypothese dat de ziel in de Europese filosofie is gestorven aan de illusie van haar kenbaarheid. Vervolgens gaat hij na hoe in de moderne levensfilosofische en fenomenologische bezinning op het vraagstuk van de individualiteit een spirituele voeling met de ziel terugkeert, die is gebaseerd op de ervaring van haar ondoorgrondelijkheid.
De titel van het essay is ontleend aan het gedicht ‘Niets cadeau’ van Wislawa Szymborska, dat de gang van het betoog structureert.

Gerard Visser is hoofddocent cultuurfilosofie aan de Universiteit Leiden. Eerder publiceerde hij onder andere De druk van de beleving. Filosofie en kunst in een domein van overgang en ondergang en Gelatenheid. Gemoed en hart bij Meister Eckhart.

NBD|Biblion recensie

De auteur (hoofddocent cultuurfilosofie, Leiden) gaat na in hoeverre het terecht is dat het begrip 'ziel' nagenoeg uit het filosofische discours is verdwenen vanwege de illusie van zijn kenbaarheid. Dit essay is opgebouwd rond het gedicht 'Niets cadeau' van de Poolse dichteres Wislawa Szymborska, waarin zij de tijdelijkheid van onze lichamelijkheid tegenover de ziel als protest daartegen plaatst. Door de eeuwen heen hebben filosofen zich bezig gehouden van de vraag naar de kenbaarheid van de 'ziel'. Visser analyseert diepgaand de omgang met de begrippen 'ziel' en 'individualiteit' van onder meer Plato, Nietzsche, Dilthey, Kant en Heidegger. Hij neemt het op voor het fenomeen 'ziel' dat metafysisch, naturalistisch of met spirituele terughoudendheid benaderd wordt. Met behulp van Meister Eckhart en Szymborska komt Visser tot de conclusie, dat we niet zonder het zielsbegrip kunnen. Want verrassenderwijs heeft de ziel ons nodig, om haar liefde ('amor in caritas') mede te delen. Zijn we soms niet 'zielsgelukkig'? Een zeer uitdagende, inspirerende en actuele levensfilosofisch-fenomenologische studie. Met literatuurverwijzingen in eindnoten.
G. Brandorff (NBD|Biblion recensie)