Zingeving als spel

Samenvatting: Zingeving als spel (zoals op de achterkaft)

Geloof, twijfel en ongeloof zijn van oorspong religieuze spelvormen. Religie, of die nu wordt beoefend in een kerk, moskee, synagoge of tempel, is een spelen met antwoorden op levensvragen. Dat spel wordt met ernst gespeeld, want het gaat om serieuze vragen over persoonlijk geluk en samenleven met anderen. Tegelijk vormt die ernst een valkuil, want binnen elke vorm van georganiseerde levensbeschouwing, ook de niet-godsdienstige, gaat macht al snel een rol spelen. En machthebbers hebben zo hun eigen belangen. Macht laat religie van karakter veranderen: het speelse element verdwijnt en één visie op mens en samenleving wordt overheersend. Dat leidt tot conflicten tussen mensen en tot spanningen tussen religies onderling. Een speelse vorm van spiritualiteit maakt zingeving weer vrij en open. Het maakt het mogelijk de eigen visie serieus te nemen zonder in absolute claims te vervallen. De afnemende sociale controle in onze moderne samenleving biedt een prachtkans om dit zingevingspel weer voluit te gaan spelen. Exclusief denken wordt weer inclusief, en dat brengt mensen bij elkaar zoals religie van oorsprong beoogt. Machtsprocessen hebben het spelelement stelselmatig verdrongen. Dit boek biedt een weg terug. Een helder geschreven gids voor zelfstudie en groepsgesprekken. Met doordenkvragen voor eigen verwerking.

NBD|Biblion recensie

De driehoek zingeving, religie en macht staat centraal in dit boek. De auteur beschrijft dat een religie ontstaat door de mystieke ervaring van een persoon die brede navolging krijgt. Zodra de beweging groter wordt, ontstaat de noodzaak van organisatie en daarmee macht en machtsbehoud. Religieuze leiders stellen de instandhouding van de organisatie boven het spel van zingeving, te weten het vinden van antwoorden op zingevingsvragen als 'waarom zijn we op aarde?' Dit zingevingspel wordt zelfs als bedreigend ervaren. De auteur bepleit dat we terugkeren naar de kern waar het geloof is ontstaan en dat we spel en ervaring als uitgangspunt nemen en niet uitgaan van gestolde antwoorden. Het verrassende van het boek is dat de auteur een brug weet te slaan tussen atheïsten en gelovigen door de individuele zingeving centraal te stellen en de zingeving als een spel te zien waarbij de antwoorden op vragen niet vast liggen. Het is aan de mens zelf om op basis van zijn eigen ervaring, die antwoorden te formuleren. Met achterin een aantal 'doordenkvragen' en een verantwoording van de gebruikte literatuur. De auteur is emeritus hoogleraar culturele antropologie aan de Amsterdamse VU.
drs. O. Bachnoe (NBD|Biblion recensie)